Przewlekłe problemy z opróżnianiem pęcherza są częstą przypadłością po urazie rdzenia kręgowego. Fachowo nazywane są mikcją neurogenną. Nie są samodzielnym schorzeniem, ale następstwem uszkodzenia układu nerwowego. U pacjentów z mikcją neurogenną konieczne jest samocewnikowanie pęcherza moczowego. Procedura ta, mimo że nie jest specjalnie skomplikowana, wymaga odrobiny wprawy. Warto więc zapoznać się z różnymi technikami samocewnikowania i dostępnymi rodzajami cewników, które zwiększą komfort tej czynności. W artykule zapoznasz również nowe zasady refundacji NFZ.

Cewnikowanie krok po kroku. Jakie są techniki samocewnikowania?

Samocewnikowaniem jest samodzielne wprowadzenie cewnika do pęcherza moczowego w celu jego opróżnienia. W fachowej literaturze możesz spotkać się również z nazwami przerywane samocewnikowanie oraz czyste przerywane samocewnikowanie. Dodatkowe człony oznaczają, że cewnika nie zakłada się na stałe, ale jedynie na czas opróżniania pęcherza. Po tym cewnik musi zostać usunięty.

Można wyróżnić aż cztery rodzaje samocewnikowania. Techniki te nie opisują sposobów wykonywania samej czynności, a jedynie poziom jej sterylności. Warto je jednak znać, zwłaszcza jeśli masz problemy z często nawracającymi infekcjami pęcherza moczowego.

Samocewnikowanie pęcherza moczowego możesz przeprowadzić z wykorzystaniem następujących technik:

• Technika jałowa – zakłada użycie wszystkich sterylnych materiałów i dokładne zdezynfekowanie okolic cewki moczowej. Musi również odbywać się w sterylnym pomieszczeniu. Z tego względu jest niemal niemożliwa do wykonania w domu.
• Technika czysta – stosowana tylko w awaryjnych sytuacjach, gdy nie jest możliwe samocewnikowanie z użyciem rękawiczek i po dezynfekcji okolic cewki moczowej. Cewnik musi być jałowy.
• Technika aseptyczna – w tej technice również należy użyć sterylnych narzędzi oraz odkazić narządy płciowe. Może być jednak wykonana w niesterylnym pomieszczeniu.
• Technika bezdotykowa – uwzględnia założenie cewnika za pomocą specjalnych zestawów niewymagających jego dotykania. Są to tzw. cewniki no-touch.

Samocewnikowanie jest niemal bezbolesne. Po nabraniu odrobiny wprawy opróżnienie pęcherza moczowego nie powinno zająć więcej niż kilka minut. Czynność ta obejmuje następujące kroki:

1. Dokładnie umyj i zdezynfekuj ręce. Jeśli do założenia cewnika używasz rękawiczek (a jest to wskazane!), je także musisz odkazić.
2. Umyj i zdezynfekuj okolice cewki moczowej. Używaj środka przeznaczonego do odkażania błon śluzowych, aby uniknąć podrażnień i przesuszenia skóry.
3. Wyjmij cewnik z opakowania i delikatnie wprowadź go do cewki moczowej.
4. Po całkowitym opróżnieniu pęcherza delikatnie usuń cewnik.

Samocewnikowanie pęcherza moczowego należy wykonywać 4–6 razy dziennie. Zaniedbanie tej czynności może prowadzić do groźnych powikłań, takich jak infekcje układu moczowego, kamica pęcherza, a w ostateczności niewydolność nerek.

Jakie są typy cewników do samocewnikowania?

Współcześnie do produkcji cewników do samocewnikowania wykorzystuje się różne materiały o wysokiej plastyczności i giętkości. Większość z nich pozwala uzyskać stopień sztywności, który z jednej strony ułatwia wprowadzenie cewnika do pęcherza, a z drugiej – nie sprawia bólu, nie podrażnia dróg moczowych i nie wymaga wcześniejszego rozluźnienia mięśni miednicy.

Do wyboru masz cewniki wykonane z:

• polichlorku winylu (PCV) – tanie, ale stosunkowo sztywne, przez co mogą powodować podrażnienia;
• silikonu – nie podrażniają błon śluzowych i przeważnie są bardzo cienkie;
• polioctanu winylu – sztywniejsze niż cewniki PCV i przyjazne dla błoń śluzowych.

Dostępne na rynku cewniki do samocewnikowania różnią się od siebie również ze względu na sposób ich aplikacji. Najbardziej problematycznymi w użyciu są cewniki suche niepowlekane, które używa się wraz ze środkiem poślizgowym aplikowanym do cewki moczowej. Inny rodzaj zaopatrzenia – cewniki do aktywacji – można łatwo wprowadzić do pęcherza po wcześniejszym zmiękczeniu ich wodą. Najwygodniejsze są cewniki hydrofilowe gotowe do użycia. Wprowadzenie ich do cewki moczowej nie wymaga żadnych innych czynności.

Nowe zasady refundacji cewników NFZ od 1 grudnia 2021 roku

Od 1 grudnia 2021 r. obowiązują nowe, znacznie korzystniejsze dla pacjentów zasady refundacji cewników. Według aktualnych przepisów refundowane będą trzy grupy:

• suche cewniki niepowlekane – 180 sztuk miesięcznie z limitem kosztów 0,80 zł za sztukę;
• cewniki hydrofilowe aktywowane wodą – 180 sztuk miesięcznie z limitem kosztów 2,60 zł za sztukę;
• cewniki hydrofilowe gotowe do użycia – 180 sztuk na miesiąc z limitem kosztów 5,35 zł za sztukę.

Jest to więc znacząca zmiana w stosunku do poprzednio obowiązujących przepisów, w myśl których refundacji podlegały wyłącznie cewniki niepowlekane.

Nie zmienia się natomiast sposób odpłatności za cewniki. Standardowo wynosi ona 30% dopłaty do wartości limitu i tak jak dotychczas nie dotyczy pacjentów posiadających dodatkowe ulgi. Zgodnie z przepisami osoby, które nie ukończyły 18 roku życia, są uprawnione do bezpłatnego otrzymania cewników, jeśli koszt pojedynczego cewnika nie przekracza wyznaczonego limitu. W przypadku przekroczenia tego limitu konieczne jest dopłacenie różnicy między ceną cewnika a wartością limitu.

Podstawą wydanie cewników jest zlecenie z kodem P.96 wystawione przez uprawnioną do tego osobę – lekarza lub pielęgniarkę. Zlecenie to możesz zrealizować w ciągu 6 miesięcy od daty jego wystawienia. Nie musisz prosić o ponowne wystawienie zlecenia, jeśli dysponujesz wciąż ważnym, ale wystawionym jeszcze przed zmianą przepisów dokumentem. Możesz go wykorzystać już na nowych zasadach.